Africhting - Kennel from Dutch Valley

Search
facebook like button
Go to content

Main menu:

Articles
 COMMUNICATIE EN HOE HONDEN LEREN


1 Inleiding
Willen wij onze honden iets leren (africhten), dan zullen we op de hoogte moeten zijn hoe honden communiceren en hoe een hond is te scholen. 

De hond beschikt over een goed leervermogen, maar bezit niet de biologische eigenschappen om de eigenlijke inhoud van de menselijke spraak te begrijpen. Hij kan dit niet om zetten in zijn denken en handelen.
De zin en het doel van de africhting of zijn toekomstige taak kan hem niet bewust gemaakt worden. Alle acties en reacties van de hond zijn steeds het resultaat van zijn psychologische en fysiologische eigenschapen. Net als zijn door toevallige "van buitenaf" verkregen levens ervaring. Nooit is dit het resultaat van zijn eigen gedachten, inzichten of combinatie.

De africhting van de hond heeft alleen succes als:
-Hij niet vermenselijkt wordt.
-Als er rekening wordt gehouden met de eigenschappen van de hond en zijn bewust zijn.
-De persoon die de hond opleidt zijn vak verstaat. Met dit laatste bedoel ik dat het meest optimale resultaat van het uitwerken van trainingsmethodieken te bereiken is door de theoretische, de technologische en de praktische kant van het geheel optimaal te beheersen. De theoretische kennis dient hierbij om een optimale trainingsmethodiek te ontwikkelen en gedragshandelingen van de hond te herkennen op hun betekenis. De technologische kennis dient om te weten welke hulpmiddelen er zijn en de mogelijkheid die het hulpmiddel met zich meebrengt, om de ontwikkelde methodiek in de praktijk te brengen. Praktische vaardigheid (=gevoel hebben voor) is nodig om de ontwikkelde methodiek met zijn theorie en bijhorende technologische middelen tot een optimaal resultaat te laten komen.
In het algemeen, dus ook voor de hond, kan men het volgende stellen.
Het bewustzijn van een individu is uitslaggevend voor zijn reactie op de invloeden uit zijn omgeving.Onder het bewustzijn verstaat men de gezamenlijke eigenschappen van alle psychische en fysiologische eigenschappen van een individu. Het bewustzijn is het spiegelbeeld van zijn constitutie en conditie.
De constitutie is een geërfd, onveranderlijke, samen gesmolten psychische en fysiologische eigenschap van een levend wezen. De constitutie komt tot uiting door zijn vorm, bouw van zijn anatomie. Zo ook de functie van zijn organen. De conditie is verkregen, steeds wisselend en door omgevingsinvloeden vormbaar, door de constitutie gegeven ogenblikkelijke psychische en fysiologische staat, van een levend wezen.

We onderscheiden psychische en fysiologische - conditie in:
· Eigenschappen = geërfde en verkregen (constitutie + conditie).
· Aanleg = geërfde (constitutie).

Omgevingsinvloeden zijn factoren, die op een bepaalde manier op een levend wezen inwerken en bij hem individuele psychische of fysieke reacties (veranderingen) opwekken. De reactie of veranderingen zijn afhankelijk van de aard en wijze van de omgevingsinvloeden. (positieve / negatieve), van de constitutie en conditie van het betroffen levend wezen.
Tijdens een inzet van een alledaagse dag wordt ieder individu psychische en fysiek belast. Het wezen en daardoor de gemoedstoestand kan in korte tijd negatief veranderen. Bij het opleiden / inzetten van een hond moet u zich hier van bewust zijn.

Psychische eigenschappen:
De psychische eigenschappen van een levend wezen is het spiegelbeeld van zijn psychische constitutie en zijn psychische conditie. Deze zijn onafscheidelijk aan het zenuwstelsel gekoppeld.

We onderscheiden eenvoudige en bijzondere zenuwactiviteiten.
· Eenvoudige zenuwactiviteiten zijn: vertering, ademen, enz.
· Bijzondere zenuwactiviteiten zijn: vluchtneigingen, verdediging en reacties door levenservaring. Deze worden veroorzaakt door: temperament, zintuiglijke waarnemingen, driften en instinct.

Zintuiglijke waarnemingen.
Door zijn zintuigen is een levend wezen in staat invloeden van buiten af waar te nemen.
Dit wordt zintuiglijke waarneming genoemd. Door de bouw en zijn functie zijn zintuigorganen een deel van het zenuwstelsel. Daarom worden ze onder anatomie en fysiologie afgehandeld.

Tot de zintuiglijke waarneming horen: ruiken, tasten, voelen, horen, proeven, zien en evenwicht. Of pijn voelen nog een zintuiglijke waarneming is nog niet bewezen. Vast staat dat pijn een beschermende factor van een levend wezen dient. Pijn is bij ieder individu in verscheidene grenzen waarneembaar zowel pijngevoelig of ongevoelig. Het niet aanwezig zijn van pijngevoel is zelden en een bijzondere aangeboren afwijking, dit kan voor een levend wezen vervelende consequenties hebben. Het vermogen van een individu om zich door pijngevoel niet als zodanig te laten beïnvloeden word als hardheid gezien.

Driften en instincten.
Drift en instinct zijn een bijzondere zenuwactiviteit, deze zijn aangeboren en lokken een reactie uit, deze reactie wordt gestuurd door omgevingsinvloeden. Driften en instincten zijn onafscheidelijk en in wisselwerking tussen een levend wezen en zijn omgeving daardoor blijft de zelfbehoudding en zijn soort bestaan.

Voor wat betreft drift versus instinct kan men het volgende stellen:
Driften = de motor
Instinct = het stuur
Alle driften kunnen voor het gebruik benut en / of geremd worden. Driften kunnen niet door africhting aangetrokken of ongedaan worden gemaakt.
(meer informatie, zie artikel "driften en Co" op onze website.

2 Invloedsfactoren
Voordat ik in ga op de trainingsmethodieken wil ik er nog eens op wijze dat er meer van invloed is op gedrag dan alleen de trainingsmethodiek. Dit feit is iets waar men wel degelijk rekening mee moet houden. Het kan een reden zijn waarom een hond aan bepaalde verwachtingen niet voldoet of tijdelijk niet meer aan voldoet. 
De Amerikaanse gedragsonderzoeker Zing Yang Kuo verdeelde de bepalende factoren voor het gedrag in vijf hoofdgroepen:

1.Morfologische factoren (de vorm en de bouw van de hond)

2.Biofysische en biochemische factoren (de huidige biologische en chemische toestand van de hond)

3.Stimulerende objecten (het deel van het milieu waarin de hond verkeert)

4.Ontwikkelingsgeschiedenis (de individuele geschiedenis van de hond met betrekking tot zijn lichamelijk en emotionele ontwikkeling)

5.Milieufactoren (het referentiekader voor elk gedrag)

Tevens is het natuurlijk zo dat de genetische inhoud voor wat betreft het wezen van de betreffende hond bepaald wat er maximaal haalbaar is.

3 Lichaamstaal
Belangrijk in de communicatie met de hond is dat men zijn lichaamstaal kan lezen. O.a. de expressie van de gelaatsuitdrukkingen, de stand van de staart en de houding van het hondenlichaam. Konrad Lorenz heeft er hele boeken over geschreven. Opmerke­lijk is dat de communicatie van soortgenoten onderling voor 90 procent geschiedt met lichaamstaal. Het uitstoten van geluiden om soortgenoten gebeurtenissen en gemoedstoestanden duidelijk te maken heeft misschien wel een secundaire functie in deze communicatiewereld. In deze lichaamstaal, waarin dieren elkaar duidelijk maken hoe zij ten opzichte van elkaar staan, is een ding opmerkelijk, namelijk: het heeft altijd in beweging en in stilstand zijn vaste patronen.Een belangrijk punt om te houden is dat niet alleen wij als africhter de lichaamstaal van de hond moeten kunnen lezen maar ook de hond onze lichaamstaal continue leest! Onze eigen lichaamshoudingen gedurende de trainingen zijn dus erg belangrijk.

4 Lichaamsuitdrukkingen van de hond

Lichaamsuitdrukkingen van een hond is een item op zich waar alleen al een boekwerk over geschreven kan worden. Een hondengeleider dient ten alle tijde de lichaamsuitdrukking van de hond te kunnen begrijpen en lezen opdat hij instaat is om zijn handeling richting de hond aan te kunnen passen indien nodig of gewenst. Stand Oren, Houding staart, het hijgen, ineenkruipen, etc etc... Ik ga er verder niet op in, maar wie niet in staat is om de lichaamsuitdrukking van de hond te herkennen moet zich niet gaan wagen aan de africhting!

5 Het onderscheidende vermogen van de hond voor verschillende klank en toonhoogte.

De stem is één van de grootste instrumenten waar iedere geleider zijn hond mee moet africhten. Het woord intonatie omvat eigenlijk alles. Vertaald kunnen we zeggen: inzet op een bepaalde toon en wisseling van de toon bij het spreken. Een hond is zeer gedreven in het ontdekken van de betekenis van de verschillende klank en toonhoogten. Een geleider moet leren een goed verschil te maken in de toonhoogte tussen belonen en bestraffen met de stem. Harde commando’s zijn niet nodig daar het gehoor van een hond vele malen beter is dan dat van de mens.
Buiten de waarneembare communicatie is ook het telepathische vermogen van de hond zeer sterk ontwik­keld. Probeer hem nooit te prijzen wanneer je hem feitelijk wel de grond kunt intrappen. Eerlijkheid in de africhting is een grote versneller in het proces naar resultaat!

6 De leerwetten van de hond

Gedrag ontstaat niet uit geïsoleerde en onsamenhangende handelingen en gebeurtenissen. Een hond kan men dan ook iets leren. Dit leren van een hond omvat dan alle processen, waardoor de hond zich aan zijn omgeving aanpast (gedragveranderingsprocessen) en die niet op vererfde mechanismen, op rijping, of vermoeidheid teruggevoerd kunnen worden.
Ik vervolg het beschrijven van de materie over het ontstaan van gedrag met een uiteenzetting van de basis leerwetten van de hond. Deze basis van de leerwetten behoort men te kennen als men een hond gaat africhten. Maar om de hoogste resultaten te bereiken zal er meer nodig zijn dan het toepassen van deze basis leerwetten. Driften spelen dan een grote rol bij de africhting van een hond. Daarom zal later bij het bespreken van trainingsmethodieken hoofdzakelijk over drifttoepassingen gesproken worden. Maar eerst dus de basis leerwetten van de hond. Een hond kan op twee verschillende manieren leren. Door middel van de leerwijze van de klassieke conditionering of volgens de operante conditione­ring. In de praktijk worden beide gecombineerd toegepast bij de africhting van de hond.

6.1 Klassieke conditione­ring (ook wel onvrijwillig leren genoemd)

Is een prikkel vervangen door een andere prikkel met hetzelfde gedrag als resultaat als reactie op de nieuwe prikkel. Met andere woorden, de twee prikkels, die bij het aanleren een aantal keren tege­lijker­tijd optreden, krijgen de zelfde betekenis. Ze krijgen dus dezelfde "prikkelwaarde".
Het was de Russische fysioloog Ivan Petrovitch Pavlov (1849-1936) die deze mogelijkheid ontdekte d.m.v. zijn experiment met een hond. Bij dit experiment gaf hij kort na het luiden van een bel de hond voedsel. Na enkele keren dit zo gedaan te hebben, liep bij de hond het water al uit zijn bek bij het horen van de voordien betekenisloze bel zonder dat er vlees te zien of te ruiken was. Hij noemde dit gedrag “geconditioneerde reflex” ofwel “voorwaardelijke reflex”. Het proces om het te leren noemde hij de “conditie” ofwel “voorwaarde”. Het gaan kwijlen van de hond tijdens de proef van Pavlov bij het zien of proeven van voedsel is iets wat de hond niet aangeleerd hoeft te worden. Het is een aangeboren reactie op een specifieke prikkel. In de vakliteratuur noemt men deze prikkel die een aangeboren reactie teweeg brengt een primaire of ongeconditioneerde prikkel. De bel krijgt dus de zelfde betekenis als de primai­re/ongeconditioneerde prikkel. Een prikkel die de primaire/ongeconditioneerde prikkel kan vervangen noemt men in de vakliteratuur de secondaire of geconditioneerde prikkel. In het engels spreekt men over de primary reinforcer en de conditioned reinforcer.

Er is onderzoek gedaan naar hoe de klassieke conditionering het beste toegepast kan worden. Hierbij zijn een viertal methoden onderzocht.

1) Uitgestelde conditionering (voorwaarts)
De geconditioneerde prikkel wordt voor de ongeconditioneerde prikkel gegeven en de geconditioneerde prikkel blijft dan aanwezig totdat de ongeconditioneerde prikkel toegediend wordt. Er is dus een heel kleine overlapping van de twee prikkels.Deze methode blijkt het meest effectief te werken, in het bijzonder erg goed als de tijd tot de toediening van de uitgestelde ongeconditioneerde prikkel kort is.

2) Navolgende conditionering
De geconditioneerde prikkel wordt gegeven en stopt. Daarna volgt de ongeconditioneerde prikkel.
Hoe korter het interval tussen de twee, des te beter werkt de methode. Echter hoogst effectief is de methode niet.

3) Simultane conditionering
Geconditioneerde prikkel + ongeconditioneerde prikkel worden tegelijkertijd gegeven en eindigen tegelijkertijd.
Deze methode blijkt niet erg goed te werken.

4) Achterwaartse conditionering
De ongeconditioneerde prikkel wordt voor de geconditioneerde prikkel gegeven.
Deze methode blijkt niet effectief te zijn.

Een voorbeeld van klassieke conditionering is het aanleren van de betekenis "foei" en "nee":

De "nekbeet" (=d.m.v. slipketting) is de onaangename natuurlijke (primaire) waardeprikkel voor een correctie.

Deze "nekbeet" laat men nu voorafgegaan door de neutrale akoestische prikkel "foei" of "nee".

Door de koppeling van de neutrale prikkel “foei” of “nee” aan de onaangename waardeprik­kel van de “nekbeet” neemt de neutrale prikkel op den duur de betekenis van de waardeprik­kel over.

"Foei/nee"-(secondaire)prikkel kan dan dus de "nekbeet"-prikkel vervangen.
Bij dit voorbeeld vermeld ik dat het een wetenschappelijk vaststaand feit is, dat de hond circa zestig woor­den/commando­'s kan onthouden (uit Bechtold,"africhting",blz. 29).

Wel is het ook zo dat honden bij de proef van Pavlov (bel-voedsel/bel speeksel­vorming) op den duur zijn gaan vergeten (er treedt geen speeksel­vorming meer op) als het geven van voer bij het horen van de bel achter wegen ging blijven. De hond kan dus ook iets vergeten! Daarom moet men altijd oefeningen blijven herhalen. Bij een grote terugval in het aangeleerde heeft men het snelst het beste resultaat weer terug door het geheel van voor af aan weer op te bouwen (uit Ochsenbein,"hundeausbildung",blz 105).
D.m.v. deze leervorm, het dus veranderen van de oorspronkelijke prikkelvoorwaarde, kan bijvoorbeeld: angst voor het oefenterrein, arbeidsvreugde, arbeidsonlust en driftstemming bij de verdedigingsdienst aangeleerd worden.
Honden leren op deze wijze hoe te reageren op de toonhoogte van woorden en lichaamshoudingen afkomstig van de geleider.

6.2 Operante conditionering (ook wel instrumentele conditionering of vrijwillig leren genoemd)
Het fundamentele principe van de operante conditionering is dat gedrag wordt bepaald door de gevolgen die het gedrag heeft voor het individu. De consequenties die volgen op bepaalde gedragshandelingen van de hond, of zij nu goed, slecht of van geen belang zijn, hebben altijd effect op de frequentie waarmee die handeling in de toekomst zal worden herhaald. Bij het trainen volgens de operante conditioneringtechniek wordt gedrag gemanipuleerd door gebruik te maken van positieve en negatieve bekrachtiging, correctie en extinctie (d.m.v. negeren).

Anders gezegd: leren d.m.v. operante conditionering is gebaseerd op een bekrachtiging, correctie of extinctie bij een be­paald gedrag, waardoor als gevolg hiervan een herhaling of geen herhaling van het gedrag zal volgen. Daarbij is de timing van het toedienen van bekrachtiging, correctie of extinctie essentieel als men ervoor wil zorgen dat de hond de link legt tussen zijn gedrag en de directe gevolgen daarvan. Deze theorie is oorspronkelijk in de jaren 1930 ontwikkeld door professor B.F. Skinner nadat hij het gedrag van ratten heeft bestudeerd. Van hem komt ook de benaming operante conditionering.­ In de literatuur zal men voor dit femoneem ook de engelse term “reinforcement” tegenkomen wat gelijk staat aan bekrachtiging. In plaats van bekrachtiging wordt ook vaak weer het woord versterking gebruikt.

Wat betreft positieve en negatieve bekrachtiging (of reinforcement/versterking dus).
Per definitie heeft bekrachtiging als resultaat dat er een toename optreedt in de frequentie van bepaald (gewenst of ongewenst) gedrag.
Een positieve bekrachtiger is die prikkel die een hond door gedrag probeert te verwerven, bijvoorbeeld voedsel. De positieve bekrachtiging verhoogt de kans op een gedraghandeling door het toedienen van een aangename prikkel onmiddellijk na beëindiging van het dat gedrag. Naast het gegeven voorbeeld van voedsel als positieve bekrachtiger kan zo ook een bepaald (stem)geluid als een positieve bekrachtiger dienst gaan doen. Dit is dus te bereiken door het toepassen van de beschreven methode van klassieke conditionering. In dit geval door het gekozen (stem)geluid (= de secondaire prikkel) direct te laten klinken baar het beëdigen van het gewenste gedrag en gelijk daarop volgend voedsel (= de primaire prikkel) aan de hond te geven. Hiermee wordt het (stem)geluid een positief geconditioneerd signaal wat op den duur een zelfstandig positieve bekrachtiger kan worden en dus het voer eventueel vervangen kan.

Daarnaast is een negatieve bekrachtiger elke prikkel die wanneer deze wordt verwijderd, verminderd, onthouden of voorkomen - na verloop van tijd eveneens de kans op een bepaalde gedragsreactie zal verhogen. Dwang-apport is hier een goed voorbeeld van. Met de negatieve bekrachtiger “pijn” zorgt men ervoor dat men het gedrag apporteren krijgt. De hond wordt geleerd dat hij “pijn” kan voorkomen door een goede apporteeroefening uit te voeren. Ik gebruik hier de term “pijn” om het principe van een negatieve bekrachtiger zo duidelijk mogelijk te beschrijven. Over het feit dat men het begrip “pijn” moet relativeren in de context zoals ik het bedoel in zijn toepassing kom ik later uitgebreid op terug. Men moet deze “pijn” in ieder geval niet zien als traumatisch/schadelijk/gemeen/hondonvriendelijk!

Een wezenlijk verschil tussen de positieve en negatieve bekrachtiger is dus het moment van toedienen. Positieve bekrachtiging volgt onmiddellijk na een (gewenst of ongewenst) gedrag. Van de negatieve bekrachtiging wil de hond af/voorkomen door een bepaald (gewenst of ongewenst) gedrag uit te gaan voeren.

Wat betreft correctie.
In het vakjargon van het trainen van dieren wordt, net als bij bekrachtiging, gesproken over positieve en negatieve correcties. Maar bij het trainen met honden wordt alleen gebruik gemaakt van het toedienen van positieve correcties.

Een positieve correctie is elke prikkel die, wanneer die onmiddellijk volgt op een gedraghande­ling, de kans op het optreden van dat gedrag na verloop van tijd vermindert. Bijvoorbeeld de hond krijgt een correctie als hij een koekje van tafel wil stelen of wanneer hij bij het manwerk niet wil lossen op commando.

Voor de volledigheid beschrijf ik ook de negatieve correctie. Een negatieve correctie is het verwijderen of onthouden van een aangename prikkel, die het dier graag verwerft, direct volgend op een ongewenste gedragshandeling van een dier, waardoor de frequentie van die handeling in de toekomst zal afnemen. Uit literatuur blijkt dat men bij het trainen van zeezoogdieren soms gebruik maakt van negatieve correctie.

Men heeft vaak moeite correctie en negatieve bekrachtiging uit elkaar te houden. Maar er is een groot verschil. Correctie vermindert, per definitie, de kans dat een bepaalde gedragshandeling opnieuw zal optreden, terwijl negatieve bekrachtiging de kans dat een gedragshandeling zich weer voordoet juist per definitie verhoogt.
Als ik in dit werkstuk in het vervolg spreek over een correctie dan bedoel ik daarmee een positieve correctie.
Wat betreft extinctie.
Bij extinctie wordt ongewenst gedrag afgeleerd door het ongewenste gedrag te negeren. Technisch gesproken wordt het negeren van ongewenst gedrag extinctie (uitdoving) genoemd. Het is een trainingstechniek waarbij het geven van een bekrachtiger achterwege wordt gelaten. Als een gedrag noch gunstig noch ongunstige gevolgen heeft, zal het meestal na verloop van tijd vanzelf verdwijnen, met andere woorden, het zal uitdoven. Bijvoorbeeld grote onderdanigheid of aandachtvragen kan afge­leerd worden door het volledig te negeren.


7 Het combineren van operante en klassieke conditionering­

Ik gaf al aan dat bij het trainen met de basis leerwetten van de hond operante en klassieke conditionering gecombineerd wordt toegepast. Het volgende schema brengt dit als voorbeeld in beeld, gevolgd door een schema met hoe dit voorbeeld bij een praktijkoefening toegepast zou kunnen worden.

8 Het effect van beloning

In de opbouw dient bij aanvang elke goede handeling van de hond beloond (voer/bal) te worden. Immers door operante conditionering wordt de hond iets (= een commando) aangeleerd, al dan niet de weg van “shaping” volgend (Over “shaping” zal verderop in dit hoofdstuk meer aandacht worden geschonken). Is de hond vertrouwd met het commando en wordt deze correct uitgevoerd, dan behoort stapsgewijs de “altijd beloning”afgebouwd te worden. Men heeft door middel van laboratoriumproeven bewezen dat variabele beloning van getoond gewenst gedrag de meeste driftopbouw met zich meebrengt. Met andere woorden, variabel belonen brengt de hoogste intensiteit voor het willen uitvoeren van het betreffende gedrag. Belonen door middel van een interval gebaseerd op een vast patroon bleek niet zo effectief te zijn als de methodiek van het variabel belonen.

We moeten echter hier wel bij de term gewenst gedrag een splitsing maken in twee typen.

1) Het gedrag is een momentane actie die bekrachtigd moet worden. Voorbeelden hiervan zijn gedragingen op het commando ZIT, AF, STA etc. Hierbij is het tijdsmoment dat de hond is gaan zitten, liggen of gaan staan het enige juiste moment dat een positieve bekrachtiging kan worden toegediend. Proeven hebben aangetoond dat men stap voor stap uiteindelijk op een gemiddelde moet uitkomen dat bij 1 op de 5 oefeningen een positieve bekrachtiger wordt toegediend. In een reeks van de uitvoering van een bepaalde oefening kan het interval dat er beloond wordt er dan als volgt uitzien. 3, 7, 4, 6, 5, 7, 3….. wat een dus een gemiddelde geeft van 1 op de 5 oefeningen. Men spreekt in dit geval over een variabele frequente positieve bekrachtiging.

2) Het gewenste gedrag vindt continue plaats over een bepaalde tijdsduur. Voorbeelden hiervan zijn de volgoefening en een speurende hond. Het toedienen van een positieve bekrachtiging kan dus in dit geval in een bepaald tijdsinterval plaatsvinden. Laten we als voorbeeld de oefening volgen nemen. Laten we aannemen dat we een optimale volgoefening wensen die gemiddeld 90 seconden duurt. Om in dit geval de drift optimaal te krijgen dienen we als volgt te werk te gaan. In de eerste trainingssessie reeks handelen we zodanig dat de gemiddelde tijd dat het duurt voordat een positieve bekrachtiger wordt gegeven 30 seconde is. Een dergelijke reeks kan er als volgt uit zien. 10, 20, 70, 30, 20, 50, 60, 10, 30, 10, 20 seconde. De volgende trainingssessie reeks gaat over tot een gemiddelde tijd van 60 seconde. Bijvoorbeeld een reeks van 40, 80, 30, 90, 60, 20, 100, 60 seconde. Vervolgens volgt er de doelstelling dat men gemiddelde reeksen afhandelt van 90 seconde. Bijvoorbeeld 50, 140, 80, 100, 10, 170, 110, 70, 90 seconde. Men spreekt in dit geval over een variabel interval van de positieve bekrachtiging.

Doel van het trainen met variabele beloning is uiteraard de mogelijkheid te krijgen de hond een werkprogramma uit te laten werken zonder dat de motivatie zal wegvloeien. Minder belonen dan het werkprogramma vraagt of niet belonen zal de motivatie doen laten wegvloeien.

Om deze theorie te onderbouwen geef ik een menselijk voorbeeld. Stel men neemt altijd de lift naar boven. Men drukt dan op een knop, de lift komt aan. Men is dit zo gewend en men drukt op een bepaald moment de knop en de lift komt niet….! Men drukt nog een keer en nog een keer op de knop…. Ten slotte gaat men op de knop rammen om vervolgens maar de trap te nemen. De daarop volgende dagen zal men toch eerst de knop uitproberen…… maar als dit dagen achter elkaar geen succes geeft dan zal men vervolgens gelijk de trap gaan nemen…. Lees hier: knop drukken is uitvoering van een commando. Het uitblijven van de lift is het uitblijven van de beloning en zal in eerste instantie een intensievere uitvoering van het commando te weeg brengen. Het totaal uitblijven van een beloning zal tot gevolg hebben dat het uitvoeren van het commando achterwege gaat blijven.

9 Moment van het gaan toepassen van bestraffingtrainingen

Het is noodzakelijk voor ogen te houden dat alvorens men bestraffingtrainingen wil gaan toepassen, de hond reeds in een ver stadium afgericht dient te zijn. Dit om geen ongewenste nevenaffecten voor wat betreft de gedragshandelingen van de hond te creëren. Het is namelijk ethologisch onderbouwd dat honden ( en ook vele andere dieren), indien zij te onervaren zijn, onplezierige ervaringen heel snel koppelen aan de locatie waar zij op dat moment bevinden. In het vakjargon wordt hierover dan ook wel de term “locatiekoppeling” gebruikt. “locatiekoppeling” houd voor onervaren hond in dat hij bij toepassen van bestraffingtraining methodieken de bestraffing gekoppeld wordt aan het aanwezig zijn op een bepaalde locatie in plaats van de gedragshandeling die hij op dat moment uitvoert. “Locatiekoppeling” is voor jonge onervaren dieren een natuurlijk gedrag wat ten dienste is voor het voortbestaan van het dier. Gekoppeld aan dit natuurlijke gedrag zit het feit dat er bij dieren (en dus ook honden) een verandering in het leergedrag plaatsvindt naar mate zij meer ervaring (lees voor honden: verder afgericht zijn) hebben verkregen. Deze verandering bestaat uit een langzame verschuiving van “locatiekoppeling” naar een “gedragskoppeling”. Met andere woorden, onplezierige ervaringen worden dan gekoppeld aan de gedragshandeling die zij op dat moment uitvoeren in plaats van aan de locatie waarin of op zij zich op dat moment bevinden. Deze wetenschap gebied dus dat men alleen bij honden die reeds meerdere commando’s aangeleerd zijn men bestraffingstrainingmethodiek kan gaan toepassen. Dit omdat deze honden zich van de naïeve “locatiekoppeling” een ontwikkeling hebben doorstaan naar een “gedragskoppeling”.


10 Stimulans discriminatie

Men behoort er rekening mee te houden dat er vaak veel verschillende stimulansen worden gegeven bij het aanleren van een bepaald commando. Dit kunnen bewust en onbewuste stimulansen zijn. Men behoort daarom voor ogen te houden dat men de hond in fases moet aanleren welke acties van de geleider en verdere omstandigheden “HET” uiteindelijke commando is voor het uitvoeren van gewenst gedrag. Als dan niet bewuste oogcontacten, lichaamshoudingen of akoestische signalen, met daarbij de ruimtelijke omstandigheden van dat moment. Het kunnen voor de hond allemaal signalen zijn geworden om een bepaalde actie uit te voeren. Vinden meerdere van deze signalen simultaan plaats voorafgaande het daarop volgend gewenst gedrag van de hond, dan spreekt men van complexe stimulans. Om dit begrip van complexe stimulans duidelijker te maken geef ik als voorbeeld het aanleren van de zitoefening tijdens het volgen. De hond volgt dan aan de voet van de geleider. De geleider geeft het commando ZIT (=1), stopt met lopen (=2), buigt naar zijn hond toe (=3), werkt in met de lijn (=4). Door discriminatie van stimulans, dit door in fases nummer 4, 3 en 2 achterwege te gaan laten, heeft men een leerproces doorlopen dat de hond alleen op het commando ZIT het gewenste gedrag uitvoert.

Dit leerproces van het aanleren door middel van discrimineren bij een complexe stimulans noemt men in de vakliteratuur contexual learning. (Dickinson, 1980)

11 Samenvatting basis leerwetten

Samenvattend kan men stellen dat bij het trainen van de hond met behulp van de basis leerwetten van de volgende regels en theorieën moet worden uitgegaan.
Het aanleren

-Een positieve bekrachtiger, een negatieve bekrachtiger en correcties kunnen enkele en alleen plaatsvinden als reactie op het gedrag van de hond NA een commando van de geleider. Deze volgorde mag nooit omgekeerd worden.

-Voor het aan­leren van gewenst gedrag wordt in de aanleerfase elke aanzet tot het gewenste gedrag beloond. Hier bedoel ik met beloning het de hond toekomen van een positieve bekrachtiger.

-Voor het aanleren van gewenst gedrag wordt in de herhalings- en afwer­kingsfase alleen gewenst gedrag beloond, dat volledig en correct wordt uitgevoerd. Nog later worden er variabele intervallen tussen de beloningen ingevoerd.

-Want als een bepaald gedrag elke keer beloond wordt op den duur, neemt de bereidheid dit gedrag uit te voeren af.

-En als een bepaald gedrag met verschillende tussenpozen beloond wordt, de bereidheid dit gedrag te tonen het grootst wordt.

-Iets is ook aan te leren door bij gewenst gedrag een negatieve bekrachtiger weg te laten vloeien. Het weg laten vloeien van een negatieve bekrachtiger zou men dus hier een vorm van een “beloning” kunnen noemen.

Het afleren


-Voor het afleren van ongewenst gedrag dat voorkomt uit bijvoorbeeld grote onderdanigheid of

aandacht vragen, het ongewenste gedrag volledig genegeerd dient te worden (extinctie).

-Ander ongewenst gedrag wordt afgeleerd door het elke keer te corrigeren en er ander gedrag, dat beloond kan worden, voor in de plaats te stellen.

-Want als gedrag met verschillende tussenpozen wordt gecorrigeerd, wordt de bereidheid om dit gedrag uit te voeren het grootst.

-En als een bepaald gedrag elke keer gecorrigeerd wordt, op den duur de bereidheid dit gedrag te vertonen af neemt.

-Als bij een bepaald gedrag nooit een bekrachtiging of correctie krijgt, neemt de bereidheid om dit gedrag te voeren af.


Bekrachtiging is een heel machtig middel bij de africhting van honden. Je moet het echter wel goed weten toe te passen. Want zo machtig het is om gewenst gedrag te creëren, zo machtig is het ook om bij onjuist gebruik ongewenst gedrag te creëren.


Tevens moet men onthouden dat ELKE hond een Egoïst is en werkt uitsluitend werkt om een BELONING te krijgen (en/of een CORRECTIE te vermijden) en zeker NIET om zijn baas een plezier te doen!!

12 Opbouw van de hond met gebruikmaking van zijn natuurlijke eigenschappen - de driften

Hiervoor ben ik op verschillende manieren erg diep ingegaan op de basis leerwetten van de hond. Het vervolg op deze basiskennis is eigenlijk niet meer dan het verder ingaan op het begrip operante conditionering.
Wat bij de opbouw van de hond betrokken dient te worden is de kennis van de herkomst van de verschillende gedragskenmerken van de hond. Men behoort van de verschillende psychische gedragsuitingen de biologische grondslag te kennen. Het onderkennen van bepaalde driftvormen is geen eenvoudige zaak, mede omdat bij een vergelijking met de stamvader van alle honden, de wolf, duidelijk wordt dat door domesticatie de uitdrukkingsvormen enigszins veranderd zijn. Tevens is het zo dat (kyn)ethologisch gezien driften moeten worden onderver­deeld in afzonderlijke driften, maar een bepaald gedrag van een hond gezien moet worden als een resultaat van een zeer snelle opeenvolging van een aantal driften.
Van deze kennis van de herkomst van de verschillende gedragskenmerken gaan we gebruik maken. We gaan nu de motivering van de hond, om over te gaan in de uitvoering van een bepaald gewenst gedrag, verhogen. Dit doen we door heel bewust een hond een bepaald driftdoel te laten bereiken. Met andere woorden, we werken er naar dat elke handeling die de hond uitvoert zijn motivering heeft in het willen bereiken van een driftbevrediging. En met elke handeling bedoel ik echt elke handeling. Het moet dan zelfs zo zijn dat bij het appèl of manwerk de hond de geleider c.q. pakwerker wil activeren op het moment dat deze in zijn ogen even geen aandacht aan hem schenkt, om zo zijn driftbevrediging te kunnen bereiken. Door de hond zeer sterk te motiveren, dit dus door de hond zeer hoog in drift te brengen door een driftsterke sleutelprikkel, zal de hond des te gretiger worden om het gewenste gedrag optimaal te vertonen. We spreken over operante conditionering d.m.v. driftbevrediging.

Wat betreft driften en hun theorie nog het volgende.
Volgens de Oostenrijkse gedragsonderzoeker prof. Dr. Konrad Lorenz staan alle kleinere driften in dienst van de “grote vier”, ofwel de gedragssystemen van de eerste orde.

Gedragssystemen geven gedragselementen of andere gedragssystemen met gedragselementen.
De gedragssystemen van de eerste orde zijn:

1)Voedselverwerving

2)Voortplanting

3)Vlucht

4)Agressie


Al deze systemen zijn gericht op de instandhouding van de soort. Gedragingen die bij conflicten tussen de verschillende systemen naar voren komen zijn onder andere: ambivalent gedrag, omgericht gedrag en overspronggedrag.
De gedragssystemen van de eerste orde brengen dus ook de driften waarvan we gebruik maken bij de opbouw van de hond tot ons africhtingdoel. Denk hierbij aan de buitdrift, verdedigingsdrift, meutedrift etc.


Driften behoren in een zeer vroeg stadium bij een jonge hond tot ontwikkeling gebracht te worden. Echter behoord men er rekening mee te houden dat jonge honden nog niet lang in hun driften te houden zijn, daar deze dan nog snel wegvloeien. Voor ons mensen geldt dat talent voor een bepaalde sport op een zeer jeugdige leeftijd ontwikkeld dient te worden voor het verkrijgen van een optimaal resultaat op de langere termijn. Het aanwezig zijn van talent zonder goede ontwikkeling ervan brengt geen toppositie. Voor honden geldt niets anders! Techniek moet vroeg aangeleerd worden.

De buitdrift is zeer belangrijk bij de opbouw van de jonge hond bij het africhten. Het is de drift die dient als vertrekpunt bij zowel het detectiewerk als bij het appèl, want buitdrift geeft de mogelijkheid andere driften te beheersen of te matigen. Deze mogelijkheid komt uit het feit dat buitdrift geen vermijdgedrag of sociale onderwerping te weeg kan brengen. En dat brengt met zich mee dat buitdrift voor de hond alleen maar positieve ervaringen met zich mee kan brengen. En daar kunnen we gebruik van maken. Het is namelijk zo dat honden altijd maar in een drift werkzaam kan zijn. Dus een hond zit in verdedigingsgedrag,  in vermijdgedrag of in de sociale onderwerping of in buitdrift etc. etc. De hond kan echter wel zeer snel omschakelen van de ene drift naar de andere gedraging.

Zo kunnen we een hond die in verdedigingsgedrag zit gedurende bijtwerk en dreigt te vervallen in het vermijden, deze snel over zetten in buitdrift. Vermijdgedrag wordt dan dus voorkomen en zijn inzet van de verdedigingsgedrag wordt positief beloond. Wat de hond weer sterker gemaakt heeft in verdedigingsgedrag.

Als een jonge hond wordt gecorrigeerd gedurende een volgoefening bij appèltrainingen en dreigt hierdoor te veel in het vermijden te vallen geeft buitdrift (bal) de oplossing dit tegen te gaan. De buitdrift bevrediging (krijgen van bal) is hier dus de positieve bekrachtiger.

Buitdrift zal dus zijn bijdrage geven een hond uiteindelijk sterker en beter richting een bepaald gewenste drift te kunnen brengen. En dit brengt dus met zich mee dat bij correcties door de geleider de hond minder snel in vermijdgedrag of sociale onderwerping zal vallen.

Gebruikmaken van buitdrift bij het gaan trainen met een zeer jonge hond is dus een MUST. Echter dient men met het volgende ten alle tijden rekening te houden. Te veel drift is funest! Een hond te hoog in drift is niets aan te leren. Een hond is te hoog in drift als men niet meer “door komt” bij de hond met lichte correcties. De controle over de hond/het respect van de hond is dan verloren gegaan. Vooral bij zeer temperament volle honden kan deze situatie snel ontstaan. Later kom ik over het verliezen van respect terug.


13 Een positief geconditioneerd akoestisch signaal bij de operante conditionering d.m.v. driftbevrediging


John Fisher wordt door vele gezien als de persoon die aan deze methode van trainen met operante conditionering d.m.v. driftbevrediging het gebruik van een positief geconditioneerd akoestisch signaal m.b.v. een “clicker” heeft toegevoegd. Echter midden jaren 1940 trainde Keller en Marian Breland al honden d.m.v. “Clicker”-training. Ongeveer tien jaar later ontwikkelde Keller Breland een soortgelijke “clicker”-training voor dolfijnen. Een “clicker” is een klein metalen voorwerp waarmee men met de hand een “click” geluid kan produceren. Door nu te “clicken” op het moment dat de hond gewenst gedrag vertoont en daarna direct de hond voedsel te geven wordt de “click” op den duur een positief geconditioneerd akoestisch signaal. De “click” wordt dus op deze wijze een positieve bekrachtiger, het voedsel een beloning. In literatuur wordt in dit geval het voedsel vaak omschreven als Primary Reinforcer wat gelijk staat voor “gewone of natuurlijke beloning”. Er volgt dan een koppeling van de Primary Reinforcer met “iets”, in dit geval de “click”, waarbij dit “iets” dan de Conditioned Reinforcer is. Conditioned Reinforcer staat dan voor “aangeleerde beloning”. Het grote voordeel van het creëren van een positief geconditioneerd akoestisch signaal is dat men de hond ook op een afstand een positieve bekrachtiging kan laten toekomen. Dat geeft dus de mogelijkheid altijd op exact het juiste moment een positieve bekrachtiging aan de hond te kunnen geven. Gezien deze timing zeer belangrijk is, maakt van het creëren van een positief geconditioneerd akoestisch signaal en het gebruik van deze op het juiste moment, een goede zaak.

Nu hoeft dit geconditioneerd akoestisch signaal niet persé een “click” te zijn. Eigenlijk kan elk akoestisch signaal gebruikt worden tot het creëren van een positief geconditioneerd akoestisch signaal. Zo kunnen bijvoorbeeld de woorden “GOED ZO” hetzelfde effect gaan geven. Het gebruik van spraak i.p.v. een “clicker” lijkt mij in de hondenafrichtingssport veel praktischer. Al moet gezegd worden dat de “click”van een “clicker” neutraal, onmiddellijk, kort en niet te verwarren is. Dit maakt de “clicker” een veilig hulpmiddel voor geleiders die niet goed zijn in het werken met de juiste mimiek, lichaamstaal, spraak etc. Het belang van een positief geconditioneerd akoestisch signaal is ook aangetoond met laboratoriumproeven. Deze hebben bewezen dat bij toepassing van een negatieve bekrachtiging methodiek, dieren een grotere ontspanning en of speelgedrag vertonen indien er altijd na het wegvallen van de bekrachtiger een toonsignaal hoorbaar is. Het toonsignaal wordt de herkenning en de bevestiging van de gevonden rust/ontspanning. Leer hier het volgende uit. Bij het werken meet een negatieve bekrachtiger verkrijgt men een optimaal resultaat indien men daarbij werkt met een herkenbaar signaal voor de hond na het wegvallen van de negatieve bekrachtiger (= op het moment dat goed gedrag wordt getoond). Een herkenbaar signaal kan dus zijn een toon als de “click” of spraak als “braaf”, maar ook mimiek en andere lichaamstaal.

Het werken met een “clicker” kan ook een andere zeer praktische reden hebben. Indien men een hond africht met de bedoeling deze later bij een andere geleider in bezit komt, is de “clicker” een uitstekend instrument voor een goede overdracht van trainingsactiviteiten. Doordat de “clicker” een “uniforme stem” is, worden de trainingsactiviteiten minder persoonsafhankelijk. Immers naar de hond toe is de “uniforme stem” het signaal voor het versterken /belonen van reeds geconditioneerd gedrag. Naar de geleider toe is het geconditioneerde gedrag van de hond de manier waarmee de hond wil bereiken een “click” actie te forceren. Om de “clicker” als “uniform” signaal daadwerkelijk in de praktijk zijn werk te kunnen laten doen, geldt wel als voorwaarde dat de nieuwe geleider inzicht heeft in deze trainingsmethodiek. Dit vooral voor wat betreft de timing van het geven van het “clicker” signaal.

Als ik voor wat betreft overdraagbaarheid van getrainde honden aan andere geleiders het volledige wil schrijven, moet ik hier ook het begrip “shaping” betrekken. “Shaping” en de “clicker” worden vaak gezien als twee zaken die bij elkaar horen en worden dan verwoord onder de term “de clicker methode”. De opzet van de “clicker” in deze “clicker methode” mag uit voorgaande tekst nu duidelijk zijn. “Shaping” staat bij de “clicker methode” voor een manier van trainen, waarbij de geleider wacht totdat de hond gewenst gedrag toont. Met behulp van de “clicker” wordt dit gedrag steeds verder versterkt en verfijnt in de gewenste richting waar men uit wel komen. Inwerking met een lijn of handen en dergelijke is er dus totaal niet bij. De hond is dus de initiator van het gedrag, de geleider een passieve participant die alleen maar het “uniform” signaal geeft bij het getoonde gedrag. Het voordeel van een dergelijke 100% “shaping” en “clicker” trainingsmethodiek is dat het werken van de hond onafhankelijk is van de geleider die er bij staat. Immers als er totaal geen dwang en dergelijke van de africhter in de opbouw aanwezig was, dan is de afwezigheid van deze africhter op het moment dat de hond bij zijn nieuwe geleider zit veel minder relevant voor het functioneren! Echter vind ik het niet praktisch haalbaar om ieder type hond en voor elke doestelling met de 100% “clicker methode” te gaan africhten. Ik zal daarom ook niet verder in gaan over deze methodiek. Echter, het mag duidelijk zijn dat altijd elementen uit de 100% “clicker methodiek” zijn, die zeer nuttig zijn te gebruiken bij welke trainingsactiviteiten dan ook.

Ik zal bij de volgende hoofdstukken niet meer uitgebreid terugkomen op het creëren en het gebruik van een positief geconditioneerd akoestisch signaal. Echter hoop ik dat het nut en de toepasbaarheid van een dergelijk signaal in de opbouw van detectiewerk en het appèl bij deze duidelijk is gemaakt.

Ik heb hiervoor al min of meer aangegeven het goed is om te weten dat er naast het positief geconditioneerd akoestisch signaal ook het positief geconditioneerd visueel signaal bestaat. Een dergelijk visueel signaal kan bewust gecreëerd zijn door de geleider, echter is het zo dat er altijd onbewust door de geleider visuele (en ook akoestische) signalen geconditioneerd worden. Hoe het ook geschiedt, we kunnen er gebruik van maken bij het africhten van de hond. Zoals al eerder vermeldt, in communicatie d.m.v. lichaamstaal is een hond zeer gedreven! Als geen ander kan hij onze gemoedstoestand lezen aan onze lichaamshouding. Zo zal de hond ook snel door ervaringen met zijn geleider zichzelf conditioneren op negatieve visuele (en ook akoestische) signalen!

14 De voorwaarde om een optimale geleider te worden van een hond

In het woord hondengeleider zit het woord “leider”. Dit houdt in dat we de hond leiden. Wij zijn de baas over de hond.

Leiderschap moet worden verworven. In beginsel bestaat hij dus nog niet. Baas worden is dan nog altijd toekomst, voor sommi­gen zelfs een illusie. Baas 'zijn' daarentegen een verworven­heid. Leiderschap wordt afgedwongen door een juiste wisselwer­king van onder andere:

- spelen

- genegenheid tonen en ontvangen

- bevelen opvolgen (consequent handelen)

- duidelijkheid (weet de hond wat ik van hem verlang?)

- erkennen van autoriteit (dit geldt ook voor de geleider naar de hond toe, b.v. bij het speuren de hond onterecht van het spoor aftrekken, omdat jij het zo nodig beter wilt weten)

- het vertrouwen in eigen kracht

- rustfases, een verworven recht van baas en hond

- verzorging (voeding-vachtverzorging-gebitscontrole nagels- voetzolen etc.)

-het werken (elke dag trainen; overslaan is een verkeerde luxe, die je jezelf en je hond toekent. Maar houd het spel kort maar krachtig; liever 5x1 minuut dan 1x l0 minuut

Om de juiste wisselwerking van deze punten te bereiken moet men zeker voldoen aan een viertal absolute voorwaarde. Deze absolute voorwaarden zijn:

1)Contact met de hond vanuit een respect van de hond voor de geleider
Dit is te bereiken door ?
2)Juiste timing en dosering gedurende trainingen
3)Het brengen van ontspanning, onder andere d.m.v. driftbevrediging
En om een optimaal beeld van werklust te krijgen moet men ?
4)De hond in de juiste drift/gedragingsvorm kunnen brengen

De eerste absolute voorwaarde die ik beschrijf om een optimale geleider te worden van een hond is het bereiken van het juiste contact. In de hele africhting is er geen belangrijkere factor te noemen dan de omgang van baas naar hond en andersom. Vanuit het contact van de baas naar hond en omgekeerd wordt africhting geboren. Zonder het gevoel voor contact was en is africhting niet mogelijk.

Het contact waar we het hier over hebben is feilloos te meten door het wel of niet aanwezig zijn van oogcontact tussen baas en hond. Oogcontact van de hond is de ultieme vorm van aandacht voor de geleider. Oogcontact is vaak al een bijproduct dat ontstaat gedurende de opbouw. Maar daar het belang zo groot is kan men ook heel bewust het oogcontact van de hond met de geleider door op zichzelf staande oefeningen conditioneren. In het hoofdstuk Appèl zal ik over het hoe en waarom van oogcontact uitgebreid terugkomen. Ik zal me nu beperken tot het begrip contact als allesomvattend geheel.

Het contact met de hond moet gebaseerd zijn op basis van Respect van de hond voor de geleider. Dit is een absolute voorwaarde om de hond 100% naar ons hand te kunnen zetten. In onze "mensenmaatschappij" is het niet anders. Alleen van leiders (lees: ouders etc) met een groot respect worden zonder protest hun verlangde uitgevoerd. Het snel en correct uitvoeren van commando's, zonder enige vorm van protest, is wat wij ook van onze honden in de africhting verlangen. Respect van een hond heb je als hij duidelijk in zijn ogen de tweede in rangorde is t.o.v. jou. Respect verkrijg je door altijd absoluut consequent te zijn. Een commando dat een hond kent en hem gegeven wordt moet altijd direct in de gewenste vorm door de hond uitgevoerd worden. Een herhaald (=tweede) commando moet nooit gegeven worden als het gewenste na het eerste commando niet wordt opgevolgd. Want een herhaald commando geeft ruimte voor een vorm van "discussie/verzet" en is men daarmee dus niet consequent in de verlangde uitvoering van het commando en verliest men dus het respect. De enige juiste handeling van het niet direct opvolgen van het eerste commando is direct een correctie. Deze correctie is dan een vorm van een onaangenaam gevoel, juist hard genoeg om gelijk te bewerkstelligen wat men wil.

Over de wijze van toedienen van deze onaangename prikkel aan de hond, in welke vorm dan ook, heeft bij sommige mensen een grote weerstand. Dit zal dan echter hoofdzakelijk gebaseerd zijn op menselijke gevoelens, zonder goed inzicht van de feiten. Want het is niet anders dat de beschreven technische dwang uiteindelijk een gelukkige hond zal geven, mits deze op een correcte wijze wordt opgebouwd en de hond geschikt is voor het werk waarvoor men hem wil inzetten. De hond leert dat hij geen keuzes heeft en berust hierin. Het berusten hierin is een natuurlijke gave van een hond. Een hond die wel ruimte krijgt voor "discussie/verzet" zal blijven proberen te bewerkstelligen of de uitwerking van een commando op zijn manier zal kunnen geschieden. Deze hond zal geen respect hebben voor zijn geleider, wat op zich geen rust zal geven voor hond en geleider.


Om een optimale geleider te worden moet men dus de eerste beschreven absolute voorwaarde, het juiste contact, bewerkstelligen. Echter is deze voorwaarde alleen te bereiken als men voldoet aan de absolute voorwaarde de kunst te verstaan voor wat betreft juiste Timing en Dosering bij het toedienen van een negatieve bekrachtiging of een correctie en bij het geven van een beloning. De timing en de dosering moeten zodanig zijn dat een negatieve bekrachtiging/correctie/beloning een situatie creëert voor de hond waarbij het voor hem absoluut duidelijk is wat wij van hem wensen. Een goede timing en dosering brengen de volgende onderwerpen met zich mee:

-WANNEER

-MET WELKE INTENSITEIT

-HOELANG

-EEN GOEDE INTRODUCTIE VAN ELEKTRONISCHE TECHNIEKEN INDIEN MEN DAAR GEBRUIK VAN WIL GAAN MAKEN

Een juiste timing is bewerkstelligd als er voor de hond een koppeling is tussen de negatieve bekrachtiging/correctie/beloning en het gedrag van de hond waarbij de geleider een negatieve bekrachtiging /correctie/beloning toedient. Het mag duidelijk zijn dat als deze koppeling niet bewerkstelligd is, het voor de hond niet duidelijk kan worden wat de geleider nu van hem wenst.

Voor wat betreft de juiste timing en dosering van de beloning kom ik hier zodadelijk op terug bij de beschrijving van de absolute voorwaarde "Ontspanning, onder andere d.m.v. driftbevrediging". Om de uiteenzetting overzichtelijk te houden richt ik mij nu eerst op de materie van een negatieve bekrachtiging en de correctie.

Bij de juiste timing hoort ook de juiste dosering van een negatieve bekrachtiging of een correctie. Deze dosering moet zodanig zijn dat de negatieve bekrachtiging of correctie juist gevoelig genoeg en snel "door" komt bij de hond. Met andere woorden, de hond moet het zodanig ervaren waarvoor het bedoeld is. Het zal geen verdere uitleg nodig hebben dat indien men niet "door" komt er nooit een juist contact met de hond kan komen. De dosering regelt men af met het materiaal dat men gebruikt. Het materiaal kan mechanisch of elektronisch zijn. Mechanische inwerking/techniek is bijvoorbeeld m.b.v. een lijn met halsketting of het met de hand de hond tot zit brengen etc. Elektronische inwerking/techniek kan bijvoorbeeld een elektronische dressuurband zijn. Echter elektronisch materiaal mag alleen gebruikt worden als eerst gebruik is gemaakt van mechanische inwerking.

Over het introduceren van elektronische hulpmiddelen zal ik in dit werkstuk niet terug komen.

Een goede afregeling van het mechanische materiaal zal de mogelijkheid geven voor het met precies de juiste intensiteit toedienen van een negatieve bekrachtiging of een correctie. Zo zal een halsketting niet losjes om de hals moeten zitten maar onder de kin door en vlak achter de oren langs moeten lopen. Als vuist regel zou men kunnen aanhouden dat er twee vingers tussen de halsketting en de hals geplaatst moeten kunnen worden. Indien men gebruik maakt van een halsprikketting moeten de punten scherp geslepen zijn. Is dit niet zo dan heeft het gebruik gaan maken van een halsprikketting geen enkele zin. Mechanische inwerking moet namelijk altijd op een gevoelige plaats van het lichaam plaatsvinden en een zo klein mogelijk oppervlakte bestrijken. Dit geeft namelijk de mogelijkheid met het uitoefenen van een zeer kleine kracht (bijvoorbeeld m.b.v. een dun lijntje) een grote druk per cm2 (bijvoorbeeld op een halsketting) te kunnen bewerkstelligen. En deze situatie alleen geeft de mogelijkheid exact met gevoel één juiste doses te kunnen toedienen en dit dan met één kleine beweging met weinig kracht. Zo zal bijvoorbeeld grote wilde halen aan een veel te grove lijn en halsketting geen gewenste timing en dosering bewerkstelligen. Dit wil echter niet zeggen dat de hond pijn moet lijden, want dit is nu juist het genen wat men met een goede afregeling van het mechanische materiaal moet voorkomen. Het is namelijk zo dat te harde inwerking op de hond, heel zwart wit gezien, twee ongewenste situaties brengen. OF het stimuleert het vermijden (angst/onderdanig gedrag) OF het stimuleert agressie/verzet t.o.v. de geleider.

Het goed toedienen van een dosis = het juiste materiaal, de juiste toepassing van het materiaal en vooral een geleider met "het" gevoel.

Één dosis of meerdere malen een dosis zeer kort (fractie van een seconde) achter elkaar, geven de totale dosering. Het toedienen van de hoeveelheid dosissen, die dus samen één totale dosering vormen, is afhankelijk van het moment dat de hond gewenst gedrag gaat vertonen. Zodra de hond gewenst gedrag vertoont moet de dosering afgerond zijn. Men werkt perfect als één dosis de totale dosering bepaald. Echter heeft men veel dosissen nodig om tot de totale dosering te komen, dan wil dit zeggen dat de intensiteit van één dosis veel te laag is. En zoals al hiervoor beschreven, snel "doorkomen" is een voorwaarde om respect bij de hond af te dwingen. Te lang moeten toedienen van dosissen duidt op een "discussie" met de hond of men dit respect wel heeft!

De eerste absolute voorwaarde, het juiste contact, moet men dus bereiken via de tweede absolute voorwaarde, juiste timing en dosering van een negatieve bekrachtiger of een correctie en……… van een beloning. Op dit laatste, de beloning, kom ik zoals aangegeven nu terug. De beloning maakt namelijk deel uit van de derde absolute voorwaarde die ik ga beschrijven. Deze derde absolute voorwaarde is het brengen van Ontspanning, onder andere d.m.v. driftbevrediging.

Feitelijk is het zo dat het wegvallen van het doseren van een negatieve bekrachtiger of een correctie een ontspanning voor de hond geeft. De hond leert hiermee het toekomen van een onaangenaam gevoel voor te kunnen zijn door een bepaald commando snel en correct op te volgen. Ik heb hiervoor al duidelijk gemaakt dat het een natuurlijke gave is van de hond deze ontspanning te vinden in zijn bestaan en te berusten als gelukkige hond in de verkregen technische dwang. Het is één van de in het begin van dit hoofdstuk beschreven basis leerwetten om de hond iets aan te leren.

Een andere beschreven basis leerwet om de hond iets aan te leren ging over het toedienen van beloning voor gewenst gedrag. Nu kent ook het geven van beloning een juiste timing en dosering. De timing moet zodanig zijn dat de hond deze vorm van ontspanning ervaart als een resultaat van het, door ons gewenste, gedrag dat deze is gaan vertonen. Het moment van beloning zal dus kort na het moment zijn dat de dosering van een negatieve bekrachtiger of correctie is beëindigd. Nu is het zo dat dit belonen waar we nu over spreken gelijk staat aan het geven van driftbevrediging. Het meest praktische vind ik bij het appèl het geven van buitdriftbevrediging m.b.v. een balletje, maar daarnaast is bij het appèl ook te werken d.m.v. het geven van voedsel of een positief geconditioneerd akoestisch signaal. Het toedienen van een positief geconditioneerd akoestisch signaal kan met een zeer goede timing!

Het brengen van ontspanning, onder andere d.m.v. driftbevrediging, was de derde absolute voorwaarde waaraan men moest voldoen om een optimale geleider te kunnen worden. Echter om driftbevrediging te kunnen geven zal er eerst drift moeten zijn! Dit brengt ons bij de vierde absolute voorwaarde om een optimale geleider te kunnen worden. Men zal dus de hond eerst in de juiste drift moeten kunnen brengen. Het belang dat een hond wordt opgebouwd in zijn africhting met gebruikmaking van zijn natuurlijke eigenschappen -de driften- heb ik in het begin van dit hoofdstuk al uitgebreid uiteen gezet. De belangrijke aandachtspunten hierbij zijn aangegeven.

De wijze waarop men de hond bij de verschillende africhtingsonderdelen in de juiste drift kan brengen zal worden beschreven in verdere hoofdstukken. Het zal ondertussen duidelijk zijn dat voedsel, een balletje en de pakwerker een belangrijke rol als activeringsprikkel hebben.

Bij het meester zijn van een hond in de juiste drift te kunnen brengen hoort ook het meester zijn van een hond in drift te houden! Bij de uiteenzetting van de basis leerwetten van de hond heb ik reeds vermeld dat met onvoorspelbare/variabele beloning van een bepaald gedrag, de bereidheid om dit gedrag te tonen het grootst wordt. In literatuur noemt men dit vaak "Variable Reinforcement" wat gelijk staat voor "variabel belonen". De "verwachtingstijd" tot driftbevrediging moet dus langzaam steeds verder opgevoerd worden. De "verwachtingstijd" is hier dus niets anders dan dat de hond "in drift" blijft. Het behoeft geen verdere uitleg dat het uiteindelijk zo moet zijn, de hond gedurende de gehele tijd dat hij met zijn detectiewerk bezig moet zijn “in drift” is. Dit kan men bereiken door gedurende trainingen steeds spaarzamer om te gaan met het geven van driftbevrediging. Echter bij de opbouw van onvoorspelbare/variabele driftbevrediging moet de link tussen gedrag en de driftbevrediging ten alle tijden blijven bestaan. Doet men dit niet dan zal het "in drift " blijven verloren gaan.

Aan de andere kant heb ik al gewezen op het feit dat de hond niet te hoog in drift mag worden gebracht. Een hond te hoog in drift is niets te leren en niet onder controle te houden. Een goede regel om te onthouden voor wat betreft te veel drift bij de hond is deze. Is de hond te hoog in drift, geef hem het commando AF en elimineer alle prikkel elementen in zijn omgeving. Laat de hond eerst volledig tot rust komen. Alleen vanuit deze volledige rust is een correcte start van de training dan weer mogelijk.

De Belg Bart Bellon, bekent als o.a. prostaff (voorlichter) bij Innotek Europa, adviseert voor wat betreft het aanleren van een oefening en het gebruik van drift het volgende: “Laat het temperament in de oefening vanzelf komen, tracht dit niet te versnellen door buitensporig te handelen. Het gevolg hiervan is meestal dat je hond door het lint gaat en dat je meer moet inwerken (corrigeren) om hem het geleerde weer bij te brengen. Het kan niet de bedoeling van het toepassen van een bepaalde methodiek dat de hond hypernerveus wordt. Het moet juist de bedoeling van een methodiek zijn om stabiel gedrag te creëren en dus gemakkelijk controleerbare honden.” Bart Bellon leert dus de hond oefeningen aan zonder drift. Drift laat hij pas later in de oefeningen vloeien. Er is bij zijn werkwijze echter een grote kanttekening te maken. Niet iedereen heeft zijn kwaliteiten van kunnen africhten en niet iedereen heeft een hond die de kwaliteiten heeft van zijn honden. Aanleren zonder drift kan dan ook al snel vermijdgedrag met zich meebrengen en dat kan ook weer niet de bedoeling zijn. Zo zie je maar. Elke methodiek valt of staat bij zijn wijze van uitvoering!

15 Urs Ochsenbein en zijn uiteenzetting over het verwerven van leiderschap.

In het vorige blok heb ik het belang beschreven van de vier absolute voorwaarde waaraan men zeker moet voldoen om een optimale geleider te worden. Omdat het zo belangrijk is dat men deze materie doorgrond volgt nu een zeer vrije vertaling uit het boek van Urs Ochsenbein, Der neue Weg der Hundeausbildung-Blz 107 t/m 113. Zijn uiteenzetting over opvoeding/africhting sluit volledig aan bij het vorige blok en kan een nog heldere kijk op deze materie geven.

Urs Ochsenbein:

Stimulerende/ondersteunende inwerkingen en remmende/tegenwer­kende inwer­kingen, met andere woorden, beloning, straf en “foutieve uitvoering herstelling.

15.1 Een korte verklaring van de begrippen straf, “foutieve uitvoering herstelling” en beloning

Een specifiek menselijk begrip dat wij ook gebruiken als we spreken over de opvoeding van- of de sport met de hond is straf. Het is echter een begrip dat bij het ander soort we­zen -de hond- slecht past, maar het is tevens zo dat het praktisch onmogelijk is een andere benaming te gebruiken. Hierbij is dan wel van belang dat we het begrip straf niet vermenselijken, met andere woorden straf heeft in dit geval een andere definitie. Onder straf verstaan we nu de inwerking op de hond die we alleen toepassen als de hond iets doet dat in alle gevallen niet getolereerd wordt. Bijvoor­beeld op het moment dat de hond een stuk worst wil gaan pakken van de eettafel.

De “foutieve uitvoering herstelling” van de hond houdt in: Indien er sprake zou zijn van andere omstandigheden/situatie een juiste uitgevoerde hande­ling door de hond, die echter op het gegeven moment niet gewenst is en er daarom ook zodanig op de hond ingewerkt wordt dat deze op dat moment het wel gewenste gedrag gaat vertonen. Bijvoorbeeld als de hond na het voorkomen gelijk aan de voet wil gaan omdat deze weet dat dit commando zal gaan volgen (stereotype), wordt de fout hersteld en wel zodanig dat deze recht voor de geleider blijft zitten. Het zal duidelijk zijn dat “foutieve uitvoering herstelling” niet het temperament van de hond moet gaan breken en er dus vakkundig gehandeld moet worden.

Beloning tenslotte betekent een inwerking op de hond die een bepaald gedrag van de hond stimuleert/ondersteunt en als gewenst gedrag herkend wordt. Ook beloning is niet eenvoudig bij zijn toepassing!

Bij de nu volgende behandeling van de begrippen beloning, straf en “foutieve uitvoering herstelling” wordt gedeeltelijk gebruik gemaakt van de bevindin­gen en uit­spraken van de Amerikaanse dieren psycholoog Daniel Tortora.

15.2 Belonen

Een beloning van de hond op het onjuiste moment brengt de hond in verwarring, een beloning op het juiste moment maakt de hond zeker. Met het op het juiste moment belonen van de hond wil het nogal eens verkeerd gaan. Het is dan ook verstandig enige regels hier omtrent te hanteren.

Men behoort bij het belonen zich er van bewust te zijn dat men beloond en wat men er mee wilt bereiken. Wanneer en geleider aan de lijn van de hond trekt omdat deze niet dicht genoeg tegen hem aan zit en deze daarna gelijk uitbundig over de kop aait, is de geleider van zijn doen en laten niet bewust. De hond heeft niets ondernomen wat het belonen waard is. De hond ervaart echter dat hij voor het aan de voet getrokken worden flink beloond wordt. Wat moet de hond nu daarvan denken? Het moet hem verwarren zo kort na een straf, beloond te worden. De geleider had in deze situatie, zoals hij in alle situaties behoord te doen, zijn eigen gedrag en het gedrag van de hond moeten observeren! Pas daarna had de geleider moeten conclude­ren; of, wanneer en hoe belonen zal. Trekt men de hond met de lijn naar zich toe, zonder daarbij vervolgens op een of andere wijze op de hond verder in te werken, beloond men de hond weliswaar niet maar treedt men op een redelijke correcte wijze corrigerend op. De corrigerende maatregel kwam in de ogen van de hond uit het niets en hij zit correct aan de voet. De hond ervaart de corrigerende maatregel als niet afkomstig zijnde van de geleider. De hond is misschien verbijsterd maar niet verward. Gaat de geleider echter van het standpunt uit dat de hond beloond moet worden voor het correct aan de voet gaan zitten, dan behoort deze geleider dit alles vooraf te plannen. Hij kan bijvoorbeeld een grote stap naar rechts maken, wat de hond er waarschijnlijk toe brengt hem te volgen en correct aan de voet gaan zitten. nu is de beloning dus zinvol. nu is er voor de hond een koppe­ling tussen goed aan de voet gaan zitten en de beloning er­voor.

Aangezien iedere handeling van ons die de hond als plezierig ervaart voor de hond een beloning is, belonen wij onze hond vaak zonder het zelf te weten en vaak voor dingen die we eigenlijk niet willen stimuleren. Blaft de hond bijvoorbeeld in de auto van vreugde, terwijl we de plaats bereiken van de dagelijkse wande­ling en laten we de hond gelijk na het parke­ren uit de auto springen omdat we blij zijn dan van het geblaf af te zijn, belonen we de hond voor het blaffen. Beter zou zijn de parkeer­plaats één of twee maal voorbij te rijden en de hond noch een tijdje in de wagen te laten. Bij het openen van de deur had de hond eerst correct in de auto moeten blijven zitten. Dit alles had het blaffen niet beloond/gestimuleerd. We moeten dus opletten of dat wat we doen, een beloning is voor de hond. En of we alleen belonen nadat we iets van de hond verlangt hebben wat het belonen werkelijk waard is.
De beloning zal de handeling, die men wil belonen, direct moeten volgen. Hoe langer de tijd tussen de handeling en de beloning is, des te meer schiet de beloning zijn doel voorbij en gaar mis­schien een handeling versterken die eerder bestraft dient te worden. Tortora heeft hiervan een mooi voorbeeld: De hond brengt ons de krant en springt gelijk bij ons op schoot. We denken de hond te belonen voor het brengen van de krant, echter belonen we voor het omhoog springen.
Daar beloning gedrag versterkt zullen we de beloning moeten koppelen aan het gewenste gedrag. Om bij het vorige voorbeeld te blijven: Laat de hond bij aankomst op de parkeerplaats, ondanks hij verwachtingsvol is, rustig zitten. Zodra hij rustig zit, snel de deur openen en de hond uitnodigen er uit te komen. Dit is een perfect geplaatste beloning. De hond koppelt: rustig zitten in de auto met snel geopend worden van de deur en het vrij geven. In het bijzonder bij temperament volle honden is een rustig gedrag alleen te bereiken met exacte planning van de beloning. Het werkt beter dan grof en op het onjuiste moment straffen van de hond.

Beloning voor een en het zelfde gedrag zou zo mogelijk geva­rieerd moeten worden. Dit is niet zo eenvoudig en bij het vorige voor­beeld met de hond in de auto schijnt het onmoge­lijk. Zouden we de braaf in de auto zittende hond iets lekkers geven om de beloning te variëren, dan zou dit het uit de auto gaan alleen maar tegen­werken. Bij een ander voorbeeld; de oefening voorroepen en aan de voet gaan, kan men d.m.v. de stem, door de hond aan te halen of door de hond iets lekkers te geven deze belonen. Al deze belonin­gen samen geven zou te veel zijn. We moeten met belo­ningen spaarzaam omgaan. Een andere beloning in dit voorbeeld zou kunnen zijn de hond, nadat hij aan de voet gekomen is, vrij te geven. Gedachte­loos belonen kan ons, zoals we gezien hebben, veel problemen geven. Het is ook een slechte zaak wanneer een geleider zijn hond na het straffen of het toepassen van een “foutieve uitvoering herstelling”, direct daarop volgend beloont. Hiervan hebben we een voorbeeld gezien. Vaak steekt er pure verlegenheid van de geleider achter het feit dat, nadat een oefening is mis gegaan en terwijl deze de geleider de instruc­teur uitlegt waarom het is mis gegaan, deze ondertussen over de kop van de hond krabbelt. Een goede instruc­teur zou de geleider de onzinnigheid van het krabbe­len op de kop van de hond uitleggen!

Samengevat betreffende de beloning. Beloning stimuleert de hond dus bepaald gedrag te vertonen. Wij behoren ervoor te zorgen dat het om een gewenst gedrag handelt. Wij moeten spaarzaam zijn met beloningen en ons erop concentreren dat wij de beloning op het juiste moment aan de hond geven.

15.3 Straffen

Straf moet in tegenstelling tot de beloning, de hond van een bepaald gedrag afhouden. De wijze waarop een geleider straft, verraad zijn mentaliteit. Wie het uit ergernis doet is nog te verdedigen; hij doet het gewoon op een onbeheerst ogenblik. Diegene echter die straft omdat hij de hond wil straffen omdat deze faalde of omdat hij zich beledigd of geblameerd voelt door zijn hond, zou geen hond mogen bezitten. Het ergste zijn de mensen die met genot een hond straffen omdat het er zoge­naamd er bij hoort. Ook geleiders die straffen uit angst dat hun hond sterker zal worden als zij zelf, zijn nog sympathiek nog verstan­dig handelend. De zo-even genoemde motieven om een hond te straf­fen geven geen goede indruk van de geleider, maar als we eerlijk zijn moeten we toegeven, dat soortgelijke gevoelens onze reacties naar de hond toe bepalen. Het heeft dus geen enkele zin tegen een dergelijke geleider over moraal te spreken. Willen we tenminste de hond van een dergelijke geleider helpen dan zullen we moeten uitleggen waarom derge­lijke slecht te motiveren straffen geen succes zullen brengen. Men zal met straf om moeten gaan als met medicijnen (Wederom een uitspraak van Tortora). Ook een medicijn wordt niet uit erger of woede gegeven maar met als doel een onbevredigende toestand te verbeteren. En zoals een medicament het beste werkt wanneer het zo snel als mogelijk en met de juiste dose­ring wordt ingenomen, zo is het ook met straf. De overeen­komst gaat zelfs nog verder. Wordt het gebruiksvoorschrift niet juist opgevolgd, kan een medicijn vervelende bijwerkingen hebben. Weet men niet hoe met straf om te gaan, gebeurt pre­cies het zelfde. Men heeft het meeste succes, wanneer men wel overwogen en vrij van enig "afreageren" straft of een “foutieve uitvoering herstelling” toepast. Om hiervoor enige richtlijnen te geven gebruiken we wederom uitspraken van Tortora.

De straf moet onmiddellijk naar het begin van het ongewenste gedrag plaats vinden, zo mogelijk al bij getoonde intentie gedrag van de hond. Echter bestaat ieder voorval uit meerdere delen. Bijvoor­beeld: Een hond neemt een aanloop, springt op de tafel, neemt vlees op, springt ven de tafel en begint het vlees op te eten. Nu gaan bestraffen heeft geen enkele zin. Het gehele gebeuren zal zich bij de volgende gelegenheid opnieuw afspelen, als we niet bij het eerste deel, bij het nemen van de aanloop dus, de hond een onaangename ervaring op laten doen.

Straf moet, wederom overeenkomstig met een medicijn, bij zijn eerste toepassing met een voldoende dosis worden toegepast. Is de eerste inwerking onvoldoende om het gewenste gedrag van de hond in het vervolg te voorkomen, dan treedt er een gewen­ningsproces in werking en wordt de kans om ons doel te berei­ken steeds kleiner, zelfs wanneer we met sterkere doseringen gaan werken. Het tegendeel van wat we willen bereiken kan gaan optreden: een bijna niet meer te corrigeren ongewenst gewoonte gedrag. We moeten dan een nieuwe trainingsmethode gaan zoeken. Of deze dan te vinden zijn is de vraag. Het is werkelijk beter gelijk bij de eerste toediening van de straf voor het onge­wenste gedrag een flinke dosering te gebruiken in plaats van te voorzichtig met de toediening van de straf te beginnen en pas bij de tiende toedie­ning flink en hard van leer te gaan zonder nog resultaten hiermee te kunnen boeken. Een te zwakke dosering van straf is al vaak een reden geweest dat men een hond tenslotte maar liet inslapen, terwijl het niet eens handelde om echt sterke honden.

Natuurlijk moet heel hard straffen een uitzondering blijven. Ze zijn dan ook alleen te tolereren, als ze toegediend worden zonder wraakachtige gedachte, goed overwogen en als er geen andere opvoedkundige alternatieve meer voor handen zijn. Als het moge­lijk is moeten we de straf altijd koppelen aan het gedrag van de hond. Zo zal in het voorbeeld van de hond die bij aankomst met de auto bij de uitlaatplaats gelijk uit de auto springt een "foei" weinig indruk maken. Maar de deur gedoseerd tegen de kop van de hond zal meer respect bij de hond oproepen voor de betref­fende deur. Ook wanneer dan iemand anders met de hond in de auto op stap gaat zal de hond uit respect voor de deur zich gedragen.

Als het lukt, de hond een straf te laten toekomen die in de ogen van de hond uit het niets te voorschijn komt, zal deze straf beduidend beter werken dan als de straf duidelijk van ons afkom­stig is. Voorbeeld: Wanneer we de hond betrappen bij het stelen van een koek, dan zal deze van een scheldpartij misschien zich terugtrekken maar daarvan niet echt onder de indruk zijn. Laten we echter, zonder dat de hond ons opmerkt, een broodplank of iets dergelijk hard op de grond vallen, dan zal de hond zich snel uit de voeten maken en zal ons verwart aankijken als we net doen niets gehoord of gezien te hebben.

Men moet er op letten dat de straf alleen maar gekoppeld wordt met het ongewenste gedrag (zoals beloning met het gewenste gedrag gekoppeld dient te worden). Hier geldt dus ook nadenken en goed plannen.

De aard van de straf moet regelmatig veranderen, zodat een oplettende hond niet en straf al ziet aankomen of er aan gaat gewennen.

Wordt een hond weloverwogen bestraft dan moet men uiteraard niet met medelijden of eigen onzekerheid de hond na het straf­fen gaan toespreken, al is het dan misschien op strenge toon, op een haast verontschuldigende wijze als zou men het met kinderen te doen hebben. Het zal door de hond ervaren worden als zijnde een beloning. Het is belangrijk een pauze in te lassen, terwijl we geen aandacht aan de hond besteden. We doen er echter goed aan daarna iets met de hond te ondernemen, zodat we de gelegenheid krijgen deze te belonen. We voorkomen daarmee dat de hond angst voor ons krijgt, met ander woorden dat we het contact met de hond verliezen. Dit mag nooit gebeuren! Contact is namelijk het belangrijkste component ven onze verstandhou­ding met de hond waarvan we niets mogen verliezen.

15.4 “foutieve uitvoering herstelling”

Voor deze gelden in grote mate dezelfde regels als voor het straffen en staan ook in de zelfde verhouding als tot de belo­ning.

Voor zover Urs Ochsenbien.

16 De geestelijke belastbaarheid van de geleider

Wat ook van invloed is op de omgang geleider/hond, en dus de resultaten, is de geestelijke belastbaarheid van de geleider! Deze is natuurlijk afhankelijk van veel factoren. De factor gezondheid is natuurlijk belangrijk. Maar de geestelijke belastbaarheid van de geleider is ook afhankelijk van de manier waarop de geleider zich emotioneel beweegt buiten het honden gebeuren om. Harmonie in het dage­lijkse leven speelt een grote rol hierin en zal haar vruchten afwerpen in de africhting.

Het is gezond wanneer de mens zijn beperking kent of leert kennen. De opzet van de hondensport is niet om teleurgesteld door het leven te gaan. Dit geldt eveneens voor de hond in alle opzichten.

17 Stress (=spanning) bij het aanleren/uitvoeren van oefenin­gen-de hond onder grote druk zetten

Stress is een onderwerp waarvan het zeer belangrijk is er op een juiste manier mee om te gaan. Vandaar dat ik dit onderwerp apart beschrijf.

Bij het aanleren/uitvoeren van oefeningen kunnen stress situa­ties ontstaan bij de hond. Dit zal onder andere het geval zijn als de geleider "te hard" met zijn hond omgaat. Met andere woorden, hij de belast­baar­heid van de hond verkeerd beoordeelt. Maar ook als bijvoorbeeld een zeer tempera­ment­volle hond afgeremd moet worden bij het detectiewerk, of in een andere situatie waarbij de hond vanuit zeer hoge drift tot rust moet komen, kan stress ontstaan. Een niet correcte communi­catie tussen geleider en hond, wat dus tot gevolg heeft dat de hond niet begrijpt wat er van hem verlangd wordt, of een oneerlijke behandeling door de geleider van zijn hond, zal zeker stress met zich meebren­gen. Deze niet correcte communicatie of oneerlijke behandeling hoeft niet altijd voortkomen uit onkundigheid van de geleider maar kan ook voortkomen uit spanningen uit privé-omstandigheden of spanningen op het werk van de geleider die hij meeneemt naar het trainingsveld.

De aanwezigheid van stress kan de hond voorafgaande een commando tonen maar ook vooral na het uitvoeren van een commando.

Deze stressignalen bij de hond kunnen zich acuut openbaren als de hond in een bepaalde situatie komt en wel in de vorm van:

-door de lage houding van de hond -het tongelen door de hond

-pootheffen 

 -het trillen

-het gapen 

 -krabben

-uitschudden 

 -snuffelen aan de grond in zijn omgeving

-niezen -ongecontroleerd blaffen


Stress kan chronisch worden en zich dan ook openbaren op momenten dat er helemaal niet met de hond getraind wordt en bijvoorbeeld gewoon op zichzelf is in zijn kennel. Denk hierbij aan veelvuldig likken aan zijn poten, zijn vacht kapot krabben of plukken aan zijn vacht. Ik heb zelf een hond lopen die begint te likken en overmatig te kwijlen aan het tralies van de hondenaanhanger als hij erin zit, opgesloten wel te verstaan. Allemaal vormen van stress.

Stress wordt door velen gezien als altijd een negatieve openbaring en een onnatuurlijk iets. Dit is echter niet zo. Het is alom bekend dat mensen die het druk hebben en daardoor zich enigszins gestresst gedragen, tot de grootste productiviteit komen en/of kwalitatief beter werk afleveren. Dit in tegenstelling in verhouding tot personen die zichzelf niet onder druk zetten of laten zetten. Echter heeft ieder mens zijn persoonlijke grenzen tot waar de intensiteit van stress en positief iets blijft en het punt wordt overschreden dat stress een negatieve invloed krijgt op ons presteren. Burn out, overspannen zijn maatschappelijke bekende begrippen. De lijn is dan overschreden vanaf waar stress onze prestaties gaan verminderen en zelfs gezondheidsproblemen met zich mee kunnen gaan brengen. Want stress beïnvloedt de hormonenhuishouding wat op zijn beurt weer een grote uitwerking heeft op het functioneren van ons lichaam en onze stemming. Bij het trainen met onze honden is het niet anders. Stress kan positief uitwerken mits de individuele lijn van wat de hond kan verdragen niet wordt overschreden.

Stress is een natuurlijk iets. De natuur kent de stress van jagen en gejaagd worden zonder het functioneren van de natuur daardoor verstoord wordt.
Om een duidelijk overzicht te behouden over de verschillende vormen van stress bij de hond zou men de verschillende vormen voor ogen moeten houden. Deze vormen zijn te verdelen in positieve, negatieve en gezonde stress.
Bij negatieve stress is de hond niet meer leerbaar. Hij kan zelfs niet de kleinste druk meer verdragen of is zelfs niet meer benaderbaar. De hond heeft zichzelf als het ware uitgezet.
Negatieve stress uit zich onder andere door een verstarde houding in een verlaagde positie of zelfs liggend. Zijn oren liggen plat in de nek, de hond hijgt en/of kwijlt, zijn pupillen zijn verwijd en zijn voeten transpireren. Honden die zich in deze negatieve stress bevinden of hierin dreigen te vervallen behoren direct uit deze situatie gehaald worden. Het meest effectieve om dit te bereiken is de hond in buitdrift te brengen.
Bij positieve stress is de hond te hoog in drift en moeilijk of niet meer leerbaar. Er is hyperactief gedrag en kan niet tot rust komen. Dit uit zich onder andere door overmatig blaffen, rondjes draaien om/voor de geleider, oefeningen voor dat het commando is gegeven al willen uitvoeren en trillende billen. Het zijn dus allemaal uitingen van overmatige drift. De hond is wel volledig op zijn geleider gericht maar wil te graag. Op zich een positieve eigenschap, maar in deze situatie is er door ons niet meer optimaal met de hond te handelen. Het positieve ten op zichten van een negatieve stress is dat door wat minder drift bij de hond te doseren vaak een ideale (gezonde) situatie te creëren is. Bij gezonde stress is spraken van een verhoogd leervermogen van de hond. De hond is gespannen, enigszins ongeduldig, volledig zijn geleider gericht maar weet bij het uitvoeren van zijn oefeningen zijn rust te vinden. De hond is dus volledig bewerkbaar, werkt opgewekt en werkt graag.

Wat betekent deze bovenstaande theorie voor ons in de praktijk.

Het is in de praktijk haast onmogelijk de hond volledig in een gezonde stress op te bouwen. Zeker niet een zeer temperamentvolle en tevens dominante hond! Een "goede" hond moet echter een perio­de van positieve of negatieve stress kunnen verdragen. Daarbij moet het dan wel zo zijn dat het ontstaan van negatieve stress een zeer kort incident behoort te zijn en niet anders uitgelegd mag worden als een grove fout van de geleider! De aanwezigheid van stress, in welke vorm dan ook, behoort men dus wel te kunnen aflezen bij de hond. Ook als dit niet altijd overduidelijk getoond wordt door de hond. Men behoort uiteindelijk de situatie te creëren dat de hond de oefeningen in een gezonde stress zijn oefeningen uitvoert en tot rust weet te komen. Dit laatste, het tot rust kunnen komen, is misschien wel de beste graadmeter dat de hond met een gezonde stress zijn werk doet. En dit tot rust komen van de hond zal alleen maar lukken als de geleider zelf ook rustig kan blijven en deze rust ook uitstraalt naar zijn hond toe. Er moet geen situatie ontstaan dat hond en geleider elkaar lopen op te fokken!

Het trainen met honden waarbij stress om de hoek komt kijken kent dus voorwaarde waar iedereen dan aan dient te gaan voldoen. Één van deze voorwaarde is in ieder geval dat een hond nooit lang in een negatieve stress situatie mag bevinden of continu in deze negatieve stress situatie dreigt te vervallen. Voldoet men niet aan deze voorwaarde dan houdt men zich bezig met dierenmishandeling!


Zeer belangrijke voorwaarden die bovendien gelden bij het werken met honden zijn:

*De hond moet gezond zijn

*De bouw van de hond moet geschikt zijn voor het werk waarvoor men deze wil inzetten

*De hond moet genetisch geestelijk goed in elkaar zitten

*De eis van de perfectie en het niveau die men afdwingt bij de hond voor wat betreft zijn werken moet altijd in verhouding staan tot zijn bouw en zijn genetische geestelijke samenstelling

Wat betreft het uitoefenen van grotere druk op de hond het volgende.

Zoals al hiervoor gezegd, bij de opbouw van de hond, zeker als het hier om een temperament vol en dominant baasje gaat, ontkomt men er haast niet aan dat er bij sommige oefeningen druk op de hond uitgeoe­fend moet worden. Op zich dus geen probleem als men dit weet te doseren en de hond op een bepaald moment in een gezonde stress situatie weet te brengen en de hond tot rust komt. Men moet er echter wel degelijk rekening mee houden dat deze druk niet alleen bij de betreffende oefening op dat moment haar negatieve kanten openbaart. Dit zal ongetwijfeld doorwerken bij andere oefeningen. Dit geldt dan in het bijzonder bij oefeningen waar in mentaal opzicht heel veel van de hond wordt geëist. Ook ge­beurtenissen buiten de training (thuis dus) waarbij druk op de hond uitgeoefend wordt, kunnen zich wreken gedurende de trai­ningen.

Het is belangrijk met dit feit rekening te houden gedurende de opbouw van de hond. Dit om te voorkomen dat men de beoogde winst, die te behalen zou zijn door bij een oefening (noodzakelijke wijs) druk te gaan gebrui­ken, deze weer dik in moet gaan leveren bij andere oefeningen. Daarom moet men proberen te bewerkstelligen bij aanwezigheid van meerdere "kritieke oefeningen" deze oefeningen van elkaar te scheiden. Zo kan men bijvoorbeeld een oefening uit het appèl programma waarbij grote druk op de hond nodig is, deze beter op een andere dag trainen dan op de dag dat men ook met de opbouw van het detectiewerk wil gaan bezighouden. Pas als "de druk van de ketel is" kan men het geheel weer samen combineren op dezelfde dag.

Door op deze manier te werk te gaan zal men het grootste rendement behalen uit de trainingen. "Kritieke" oefeningen (of gebeurtenissen) zullen dan geen of minder een belemme­ring vormen voor een positieve ontwikkeling in de opbouw van de hond.

19 Logische opbouw van de oefeningen die de hond moet leren

Een oefening die de hond aangeleerd moet worden is in de regel opgebouwd uit verschillende onderdelen die de hond moet beheersen. Het mag duidelijk zijn dat al die verschillende onderdelen van de totale oefening nooit tegelijkertijd de hond aangeleerd kunnen worden. Elk onderdeel dient één voor één aangeleerd te worden. Bij het aanleren van het onderdeel wordt steeds meer perfectie in de uitvoering van de oefening geëist. Wordt de uitvoering van elk onderdeel perfect beheerst dan worden de onderdelen aan elkaar gekoppeld. Hierbij worden eerst twee logisch bij elkaar horende onderdelen van de totale oefening met elkaar gekoppeld. Is deze koppeling perfect in de uitvoering dan wordt een derde onderdeel gekoppeld aan de voorgaande twee. De keuze van deze derde is dan uiteraard weer een logisch vervolg op de al twee bestaande gekoppelde. Is dit trio perfect gekoppeld dan gaat men weer één stap verder in het koppelen etc etc…… tot uiteindelijk de complete oefening aan elkaar is gekoppeld. Het is de logica van het alfabet. Na A volgt B, na B volgt C…… totdat het alfabet compleet is.

Gaat in deze A-B-C-D-E… opbouw iets mis dan gaat men terug. Met ander woorden, gaat het bijvoorbeeld bij D mis dan gaat men eerst terug in de opbouw na minimaal C. Doorgaan heeft op dat moment geen zin, de opbouw zal gaan rusten op drijfzand.

Als voorbeeld geef ik de oefening AF met VOORROEPEN.


De alfabet onderdelen zijn hier:

A=ZITTEN BIJ AANVANG VAN DE OEFENING

B=VOLGEN

C=AF

D=AF BLIJVEN LIGGEN

E=NAAR DE GELEIDER KOMEN OP COMMANDO

F=VOOR DE GELEIDER GAAN ZITTEN

G=AAN DE VOET GAAN

Verder moet men de logica zien dat appèloefeningen beheerst moeten worden door de hond alvorens men deze toe kan gaan passen bij het detectiewerk. Beheerst de hond bijvoorbeeld gedurende appèloefeningen niet de oefening AF BLIJVEN, verwacht hiervan geen wonderen bij het uitoefenen van het detectiewerk!

20 Het controleren van onze attributen voordat we van start gaan

Om tot goede resultaten te komen is het noodzakelijk om altijd goed ingespannen te zijn. Door er voor te zorgen dat we goed mate­riaal gebruiken, sluiten we bij voorbaat uit dat we daar mee de mist in gaan. Om alles even na te gaan zouden we voor ons zelf in de gedachte een lijst kunnen opslaan die we controleren voordat we van start gaan. Een dergelijke lijst zouden wij uiteraard in onze gedachten moeten hebben voor we gaan trainen met de hond.

Ik geef als voorbeeld hoe de lijst voor het appèlgedeelte er uit zou kunnen zien:

- Gemotiveerd aan de training beginnen.

- Een fitte geleider met een fitte hond.

- Goed zittende kleding en schoeisel.

- Trainingsruimte met zo min mogelijk afleiding. (vooral in de aanleerfase is dit van belang, later meer afleiding inbouwen).

- Slipketting + leren riem van 1 meter.

- Een speelwerktuig, dit kan zijn een bal aan een touwtje.

- Opbergplaats voor het speelwerktuig.

- Een betrokken en kundig instructeur.


21 De leervaardigheid van een hond/gedragsevenwicht

Wetenschappelijk onderzoek door Harlow in 1949 eb Tortora in 1989 hebben het volgende aan het licht gebracht (Hunde activeren, Schwizgebel, blz 99). Leervaardigheden van een dier om nieuwe commando’s snel aan te leren zijn te vergroten. Daar aan gekoppeld is het belang het begrip gedragsevenwicht te doorgronden. Voor onze honden kunnen we een grotere leervaardigheid bereiken door de volgende formule een zo hoog mogelijk leervaardigheidseindgetal te bezorgen.

LEERVAARDIGEIDSEINDGETAL = C X S X L

C= aantal geleerde commando’s

S= aantal variaties van de standplaats van de geleider ten opzichte van zijn hond op het moment van een commando

L= aantal variaties van de lichaamshoudingen van de hond op moment van een commando

Als voorbeeld geef ik het commando APPORT. Voor S zal je kunnen hebben links, rechts, voor en achter de hond. Voor L zou je kunnen hebben de hond zittend, staand of liggend. Je zou dus nu een leervaardigheidseindgetal hebben van 1 X 4 X 3 = 12.

Zou je op deze wijze nog 9 andere commando’s aanleren dan kom je op 10 X 4 X 3 = 120. Je zou dan dus met 10 commando’s, 120 verschillende en elkaar verwante opdrachten voor de hond hebben. Volgens de literatuur zou een getal van 120 het streven moeten zijn voor het verkrijgen van een goed leervaardigheid niveau van een hond.

Aan het belang van het creëren van een goed leervaardigheidseindgetal zit dus het begrip gedragsevenwicht bij het aanleren van commando’s gekoppeld. Het begrip gedragevenwicht houdt in dat aangetoond is dat de trainingsintensiteit van een aantal gedragingen gedurende de trainingssessie met de hond zoveel mogelijk met elkaar in evenwicht moet zijn. Als voorbeeld… Zou men zeer lang intensief zich uitsluitend bezig houden met het commando HIER, dan wordt het aanleren van een commando als VOORUIT steeds moeilijker gemaakt. Dit om het feit dat het commando HIER gebaseerd is op een toenadering naar de geleider toe en VOORUIT gebaseerd is op een verwijdering van de geleider af. In dit voorbeeld zou dus de hond geconditioneerd worden dat commando’s altijd te maken hebben met actie’s richting de geleider toe. Bij trainingssessie met onze honden moeten we er dus voor zorgdragen dat er een bewegingsrichting gedragevenwicht bestaat. De oefeningen moeten dus een variatie tonen waarbij toenadering naar en de verwijdering van de geleider in evenwicht blijft.
Het zelfde geldt voor een noodzakelijk evenwicht tussen oefeningen met veel beweging (HIER, APPORT etc) en oefeningen met weinig beweging (ZIT, AF etc).
Daarnaast behoort er een evenwicht te zijn in elkaar tegenovergestelde commando’s zoals LUID – STIL, APPORT – LOS etc.

22 Het belang van foutloos leren van de hond

Laboratoriumproeven met onder andere duiven hebben volgende aangetoond. Indien men leermethode’s hanteert waarbij dieren zaken worden aangeleerd zonder dat ze in de fout kunnen gaan uiteindelijk een optimaal resultaat wordt behaald. Even zo belangrijk hierbij was dan het feit dat het dier frustratie vrij was na de trainingsopbouw. Naar aanleiding van deze proeven zijn psychologen en pedagogen deze trainingsmethodiek gaan toepassen bij onder ander spraaklessen voor autistische kinderen (La Vigna in 1977). Deze uitermate frustratie gevoelige kinderen bleken met een foutloos leren methodiek te onderrichten te zijn, daar waar andere methodieken geen gewenste resultaten gaven. Met bovenstaande is bewezen dat er een groot belang is onze honden zodanig af te richten waarbij een methodiek zodanig in de praktijk wordt gebracht dat de honden niet in de fout kan gaan. Trainingspraktijken waarbij de hond wel in de fout kan gaan, om hem vervolgens voor zijn fout te moeten corrigeren en hem daarna het gewenste gedrag bij te brengen, zal een zeer negatieve bijwerking aan het licht brengen. De hond zal namelijk een zekere onzekerheid tijdens zijn werken mee kunnen gaan dragen, waarmee een kans op een opnieuw falende uitvoering van de oefening toeneemt. Uiteindelijk kan men in de situatie beland zijn dat door verdere training de hond gedurende deze trainingsuren naar tevredenheid zijn oefening uitvoert. Maar door de niet foutloze opbouw kan de oefening voor de hond omringd zijn geworden door een onbehagen gevoel. En dit onbehagen gevoel kan zich openbaren gedurende meer gespannen momenten tijdens het werken met de hond. Door de stress valt de hond dan op deze momenten terug in zijn oude fout waarbij hij gedurende de trainingsopbouw van de oefening de kans voor heeft gekregen. Met andere woorden, het terugvallen in de oude fout is een manier om onder het moeten werken uit te komen. Nu is het een illusie te denken en hond 100% foutloos op te kunnen bouwen. Immers, een hond africhten geschied niet in een laboratorium omgeving waar allerlei parameters optimaal te controleren zijn. Wij zijn bij de trainingen met onze honden vaak ook afhankelijk van de bekwaamheid van bijvoorbeeld een goede instructeur. Echter mag het duidelijk zijn dat door optimaal gebruik van hulpmiddelen (lijnen, elektrische hulpmiddelen etc) en door toepassing van een doordachte methodiek waarbij stap voor stap naar het einddoel gewerkt kan worden, foutloos opbouwen aardig benaderd kan worden.

 
 
Back to content | Back to main menu